همين ميدان مقابل تخت مرمر يا ميدان ارك امروزى است . « 1 » براساس آنچه روى توپ مرواريد نوشته شده است ، اين توپ به امر فتحعلى شاه و به وسيلهء اسماعيل اصفهانى در سال 1233 ( ه ق ) ، ساخته شده و اين شايعه كه آن را نادر شاه از هندوستان آورده و يا از توپهاى پرتغالىهاست ، چندان درست به نظر نمىرسد . و اما اشارهء اوژن فلاندن به برجى كه از بالاى آن مىشد تهران و اطراف آن را ديد ، نيز نكتهء جالب ديگرى است . در گوشهء جنوب غربى محوطهء گلستان و يا به عبارت ديگر در قسمت شرقى ميدان ارك برجى وجود داشت به نام برج آغا محمدخانى كه ناصر الدين شاه آن را خراب كرد و به جاى آن كاخ ابيض را ساخت . اما دليل اصلى خراب كردن برج و ساختن كاخ به جاى آن ، هداياى سلطان عبد الحميد ، پادشاه عثمانى ، بود . وى هدايايى گرانبها براى ناصرالدين شاه فرستاده بود و چون همهء كاخها پر بودند ، كاخ جديدى براى جادادن هداياى شاه عثمانى بنيان نهادند و به سبب سفيدى رنگ‌نماى كاخ ، آن را كاخ ابيض ناميدند . اين كاخ ظاهرا در سال 1308 ( ه ق ) بنا شده است . اين كاخ امروزه به موزهء مردم‌شناسى تبديل شده است . « 2 » فلاندن همچنين در يادداشتهاى خود به بدى آب تهران نيز اشاره مىكند كه خود نكتهء مهمى به است . در سال 1261 ( ه ق ) ، به دستور محمد شاه نهرى بزرگ به طول هفت فرسنگ ، با مخارج گزاف از رود كرج تا شهر تهران جارى كرده ، از بالاى باغ نگارستان گذراندند و از سمت دروازه شميران ، - مدخل پامنار امروزى - و سرچشمه - ابتداى عودلاجان - به تمام شهر پخش كردند . « 3 » بهره‌بردارى از آب رودخانهء جاجرود براى تهران نيز در همين‌زمان برنامه‌ريزى شد و به دستور حاج ميرزا آغاسى عمليات بهره‌بردارى از آب اين رود آغاز گرديد . ليكن اين طرح در عمل با اعتراض دهقانان ورامين كه معتقد بودند با انتقال آب رودخانه ، جلگهء جنوبى تهران گرفتار كم‌آبى و شايد هم بىآبى مىشود ، روبرو شد و معلق ماند . « 4 » همچنان كه حاج ميرزا آغاسى نهرى هم از رودخانهء جاجرود براى ملك خود امين‌آباد در نزديكى شهر رى ، احداث كرد كه به واسطهء گود بودن كف دهنهء رودخانهء جاجرود ، آب چندانى

--> ( 1 ) . تهران در گذشته و حال ، ص 269 . ( 2 ) . تهران در گذشته و حال ، ص 189 و 251 ، همچنين تاريخچهء ساختمانهاى ارك سلطنتى ، ص 316 - 319 . ( 3 ) . مرآة البلدان ، ج 1 ص 929 و تهران در گذشته و حال ، ص 208 . ( 4 ) . تهران در گذرگاه تاريخ ايران ، ح . م . زاوش ، ص 170 ، نشر اشاره ، 1370 .